Somnambulizm (lunatykowanie) – przyczyny, objawy i sposoby leczenia

Somnambulizm – co to jest i jak się objawia?

Somnambulizm, zwany inaczej lunatykowaniem, to zaburzenie snu polegające na wykonywaniu złożonych czynności ruchowych w trakcie nocnego odpoczynku. Mogą to być takie działania jak chodzenie, siadanie, rozmowa, a nawet przygotowywanie posiłków. Charakterystycznym aspektem tego zaburzenia jest brak świadomości wykonywanych czynności. Po przebudzeniu lunatyk niczego nie pamięta.

Epizody somnambulizmu częściej występują u dzieci, ponieważ są one bardziej podatne na zaburzenia głębokich faz snu, a ich układ nerwowy wciąż się rozwija. Wraz z wiekiem problem zazwyczaj ustępuje samoistnie.

Dorośli również lunatykują, choć znacznie rzadziej. W takim wypadku epizody mogą być powiązane ze stresem, przewlekłym zmęczeniem, przyjmowaniem niektórych leków lub innymi zaburzeniami snu.

Lunatykowanie u dzieci i dorosłych objawia się w podobny sposób. Najczęściej można zaobserwować takie symptomy jak:

• Nagłe wstawanie z łóżka – osoba podnosi się bez wyraźnego powodu, wygląda na obudzoną, ale w rzeczywistości pozostaje w głębokim śnie.
• Chodzenie po domu – ruchy są spowolnione i sztywne, a twarz pozbawiona wyrazu. Somnambulik nie reaguje na pytania i próby kontaktu.
• Siadanie na łóżku i wpatrywanie się w przestrzeń – chory może siedzieć nieruchomo przez dłuższy czas, z otwartymi oczami, ale bez świadomej reakcji, by po chwili znowu się położyć do łóżka.
• Mówienie lub mamrotanie – mogą to być pojedyncze słowa, niewyraźne dźwięki, a czasem całe zdania, które jednak zwykle nie mają sensu i nie stanowią próby nawiązania kontaktu.
• Wykonywanie codziennych czynności – np. ubieranie się, otwieranie szafek, przygotowywanie jedzenia czy przenoszenie przedmiotów.
• Brak świadomości otoczenia – osoba nie reaguje adekwatnie na otaczające bodźce, może np. przejść obok przeszkody, ale nie zatrzyma się, jeśli ktoś do niej mówi.
• Trudności z wybudzeniem – próby obudzenia lunatyka najczęściej kończą się niepowodzeniem, dezorientacją lub niepokojem.
• Zmęczenie i senność – mimo przesypiania całej nocy.
• Problemy z koncentracją – trudności w skupieniu uwagi w szkole, pracy czy podczas wykonywania codziennych obowiązków.
• Rozdrażnienie lub wahania nastroju – wynikające z zaburzonego snu nocą.

Czy lunatykowanie to choroba?

Lunatykowanie nie jest chorobą. Klasyfikacje ICD-10 (Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób) i DSM-5 (Diagnostyczny i Statystyczny Podręcznik Zaburzeń Psychicznych) zaliczają somnambulizm do parasomnii. Jest to grupa zaburzeń snu związanych z zachowaniami występującymi w fazie głębokiego snu NREM.

Pomimo iż nie jest to jednostka chorobowa, to jednak może mieć poważne konsekwencje dla naszego zdrowia fizycznego i psychicznego. Szczególnie jeśli lunatyk obawia się, tego, co może zrobić lub powiedzieć podczas epizodu. Wówczas może odczuwać lęk przed snem, czyli somnifobię lub nawet lęk przed samą ciemnością nazywany nyktofobią. To z kolei może prowadzić do niedoboru lub braku snu oraz stanowić przyczynę bezsenności.

Lunatykowanie bywa również niebezpieczne dla zdrowia. Bezwiedne wykonywanie różnych czynności przez sen, takich jak chodzenie po schodach, otwieranie drzwi, korzystanie z kuchni czy przenoszenie przedmiotów, może prowadzić do urazów fizycznych, upadków i oparzeń.

Epizody somnambulizmu wpływają także na samopoczucie w ciągu dnia. Osoby dotknięte tym zaburzeniem często odczuwają zmęczenie i stres, co może obniżać odporność organizmu i pogorszyć ogólną jakość życia.

Lunatykowanie – przyczyny i czynniki ryzyka

Na pytanie, dlaczego ludzie lunatykują, trudno udzielić jednoznacznej odpowiedzi. Jest to złożone zjawisko, które może wynikać z różnych powiązanych ze sobą czynników, zarówno biologicznych, jak i psychologicznych czy środowiskowych. 

Niektóre z możliwych przyczyn lunatykowania to:

• Predyspozycje genetyczne – badania pokazują, że somnambulizm często jest dziedziczny. Jeśli rodzice lub rodzeństwo lunatykują, istnieje większe prawdopodobieństwo pojawienia się tego zjawiska u kolejnych pokoleń.
• Niewyspanie się i przewlekłe zmęczenie – brak odpowiednio długiego i głębokiego snu prowadzi do zaburzeń w cyklach NREM i tym samym może sprzyjać występowaniu epizodów lunatykowania.
• Stres i napięcie emocjonalne – silne przeżycia psychiczne czy długotrwały stres zakłócają równowagę układu nerwowego. W rezultacie sen staje się płytszy, a wybudzenia w fazie NREM mogą prowadzić do somnambulizmu.
• Gorączka i choroby somatyczne – podwyższona temperatura ciała, infekcje czy ogólne osłabienie zakłócają sen, co zwiększa prawdopodobieństwo, że pojawi się lunatykowanie.
• Leki i substancje psychoaktywne – środki nasenne, uspokajające lub niektóre leki neurologiczne wpływają na pracę mózgu w czasie snu. Mogą one zaburzać naturalne przechodzenie między fazami.
• Lunatykowanie po alkoholu – nadmierne spożywanie alkoholu znacząco zaburza strukturę snu, szczególnie fazę NREM, co powoduje zwiększone ryzyko wystąpienia epizodu somnambulizmu.
• Inne choroby i zaburzenia snu – schorzenia takie jak obturacyjny bezdech senny czy zespół niespokojnych nóg powodują częste wybudzenia i fragmentację snu, co również sprzyja pojawianiu się lunatykowania.

Wpływ faz księżyca na lunatykowanie – co warto wiedzieć?

Wpływ faz księżyca na sen został już wielokrotnie poddany badaniom, które wykazały, że w okresie pełni może dojść do zmniejszenia produkcji melatoniny w wyniku oddziaływania naturalnego światła księżyca. To powoduje, że sen jest krótszy i spłycony. Czy taka sama zasada obowiązuje w przypadku lunatykowania?

Okazuje się, że niekoniecznie! Wpływ faz księżyca na lunatykowanie jak dotąd nie został potwierdzony. Mimo to niektórzy łączą swoje nocne epizody z pełnią, zauważając, że w tym czasie lunatykują częściej lub intensywniej. Przyczyną tego zjawiska może być pogorszona jakość snu i większa podatność na przebudzenia w okresie przed pełnią oraz w jej trakcie.

Jak leczyć lunatykowanie? Najczęściej stosowane terapie i zalecenia

Leczenie lunatykowania zaczyna się od trafnej diagnozy. Specjalista musi sprawdzić, czy Twoje objawy odpowiadają kryteriom somnambulizmu. W tym celu przeprowadza wywiad z pacjentem i jego rodziną oraz zleca wykonanie badań, które pozwolą wykluczyć inne problemy, np. nocne napady padaczkowe czy bardzo intensywne koszmary. Przydatnym narzędziem diagnostycznym jest również polisomnografia, czyli monitorowanie aktywności organizmu w czasie snu.

Leczenie lunatykowania jest procesem długotrwałym i zwykle wymaga wsparcia specjalistów z różnych dziedzin oraz aktywnego udziału pacjenta. Polecane metody to:

• Farmakoterapia – stosowana głównie w cięższych przypadkach, gdy epizody są częste i bardzo nasilone. W łagodnych formach nie zawsze jest konieczna.
• Wsparcie psychologiczne – obejmuje techniki radzenia sobie ze stresem, metody relaksacyjne, psychoedukację dotyczącą higieny snu oraz psychoterapię w przypadku współistnienia innych zaburzeń psychicznych.
• Higiena snu – wprowadzenie stałego harmonogramu snu, czyli regularnych godzin zasypiania i wstawania. Ograniczenie spożycia alkoholu i kofeiny przed snem, przygotowanie spokojnego, zaciemnionego pomieszczenia, unikanie korzystania z urządzeń elektronicznych przed snem.
• Leczenie współistniejących zaburzeń snu – poprawia jakości snu, może znacząco zmniejszyć częstotliwość i nasilenie epizodów lunatykowania.

Zadbaj o zdrowy sen – porady dla osób zmagających się z lunatykowaniem

Lunatykowanie jest bezpośrednio powiązane z zakłóceniami występującymi w głębokiej fazie snu. Aby im zapobiec lub zminimalizować ryzyko ich występowania, warto zapewnić sobie odpowiednie warunki do komfortowego odpoczynku. Pomocny może okazać się prawidłowo dobrany materac. Jeśli masz problemy z kręgosłupem, wypróbuj model ortopedyczny z atestem medycznym, który zapewnia stabilne podparcie dla całego ciała i skutecznie redukuje naciski.

Poprawę jakości snu możesz też osiągnąć, dzięki elastycznej i oddychającej poduszce. Modele o ergonomicznym kształcie idealnie dopasowują się do głowy i szyi, co ułatwia przybranie prawidłowej pozycji snu. Ważnym elementem nocnego odpoczynku jest również przyjemna w dotyku pościel, która zapewnia optymalny komfort termiczny i skutecznie odprowadza wilgoć.

Zapoznaj się z ofertą naszego sklepu i stwórz w swojej sypialni optymalne warunki do snu. Dzięki temu będziesz się zdecydowanie lepiej wysypiać i ograniczysz epizody lunatykowania.

Sprawdź polecane przez nas produkty:

• Poduszki TEMPUR® z materiału, który skutecznie odciąża mięśnie i stawy
• Poduszki chłodzące dla osób z tendencją do przegrzewania się w nocy
• Poduszki antyalergiczne stworzone z myślą o alergikach i osobach wrażliwych
• Poduszki ortopedyczne zalecane przy bólach karku i kręgosłupa
• Poduszki termoelastyczne dopasowujące się do indywidualnego kształtu ciała
• Poduszki puchowe – dla miłośników klasycznego, miękkiego komfortu

Szukasz modelu dopasowanego do Twoich potrzeb? Napisz lub zadzwoń. Z przyjemnością pomożemy Ci znaleźć idealne rozwiązanie!